Elmi əsaslar və psixometrik keçərlilik hesabatı

Məqsəd

Bu hesabatda CharacterIX Şəxsiyyət İnventarının hazırlanma prosesi, psixometrik keçərlilik və etibarlılıq nəticələri, həmçinin liderlik, təhsilin idarə edilməsi, satış və karyera məsləhətçiliyi kimi müxtəlif sahələrdə aparılmış akademik tətbiq tədqiqatları ümumiləşdirilir.

İnventar Enneaqramın doqquz tipli şəxsiyyət tipologiyasını müasir ölçmə üsulları ilə elmi çərçivədə təsdiqləməyi məqsəd qoyur.

Metod

2018 – CharacterIX GB-TR elmi tədqiqatı

Yılmaz, O., Yıldırım, A. və Yücedağ, D. (2018). Assessment of Personality from a New Perspective: Characterix Personality Types Inventory. International Journal of Scientific Research and Management, 6(3), EL-2018-103–116. DOI: 10.18535/ijsrm/v6i3.el02

İnventar 174 bənddən ibarət hovuzdan başlayaraq ekspert rəyi və pilot tətbiq vasitəsilə hazırlanıb; son variantı doqquz faktorun hər biri üçün səkkiz bənd olmaqla 72 bənddən ibarətdir. Bəndlər dördballı Likert tipli şkala ilə cavablandırılır («Tamamilə razıyam», «Qismən razıyam», «Fikrim yoxdur», «Razı deyiləm»).

🔬 Elmi qiymətləndirmə və nəticələr

Türkiyənin müxtəlif bölgələrindən 17–38 yaş arası 21 140 iştirakçının məlumatları təsadüfi qaydada iki qrupa bölünüb: birinci qrupda əsas komponentlər təhlili (PCA), ikinci qrupda (n = 10 570) təsdiqedici faktor təhlili (CFA) aparılıb. Nəticələr CharacterIX Şəxsiyyət İnventarının doqquz faktorlu strukturunun nəzəri cəhətdən nəzərdə tutulan Enneaqram əsaslı şəxsiyyət modelini dəstəklədiyini göstərir.

Əsas komponentlər təhlili: KMO = .942; doqquz faktorun izah etdiyi ümumi dispersiya 49,55%.

Təsdiqedici faktor təhlilinin uyğunluq indeksləri: CFI = .92, NNFI = .91, RMSEA = .074, SRMR = .082, GFI = .77, AGFI = .79. CFI, NNFI və RMSEA dəyərləri modelin məqbul uyğunluq göstərdiyinə işarə edir; GFI və AGFI dəyərləri isə tövsiyə olunan hədlərdən aşağıdır. Tədqiqatçılar bunu modelin mürəkkəbliyi və nümunənin strukturu ilə əlaqələndiriblər.

Etibarlılıq: Faktorlar üzrə Kronbax alfa dəyərləri .727 ilə .879 arasında dəyişir; şkalanın ümumi etibarlılıq əmsalı α = .877-dir. Bu nəticələr aşağıdakı elmi nəticələri dəstəkləyir:

Şkala şəxsiyyət xüsusiyyətlərinin ölçülməsində yüksək daxili uyğunluq nümayiş etdirir; yəni hər faktordakı bəndlər eyni psixoloji konstruktu ölçür.

Alfa əmsallarının .70-dən yüksək olması şkalanın etibarlılığının məqbul hədlərdən yuxarı olduğunu göstərir (Kaplan & Saccuzzo, 1989; Özgüven, 2007).

Təsdiqedici faktor təhlilinin nəticələri bəndlərin müvafiq faktorları təmsil etdiyini göstərərək şkalanın konstrukt keçərliliyini dəstəkləyir.

Nümunənin həcmi (n = 21 140) nəticələrin 17–38 yaş arası Türkiyə nümunəsi üçün statistik baxımdan etibarlı olduğunu göstərir.

Nəticə etibarilə, CharacterIX Şəxsiyyət İnventarı doqquz şəxsiyyət tipini ölçmək üçün keçərli və etibarlı psixometrik alət kimi qiymətləndirilir.

Şkalanın yüksək daxili uyğunluğu fərdlərin şəxsiyyət profillərinin elmi əsasda təhlil edilməsi və məsləhətçilik proseslərində istifadəsi üçün güclü sübut təqdim edir.

2018 – 26-cı Milli İdarəetmə və Təşkilat Konqresində məruzə

Acar, P., Yıldırım, A. və Yücedağ, D. (2018). Stratejik İnsan Kaynaklarının Dönüşümü: Enneagram Tipolojisi Bağlamında Liderlik Gelişimi [Strateji insan resurslarının transformasiyası: Enneaqram tipologiyası kontekstində liderliyin inkişafı]. 26-cı Milli İdarəetmə və Təşkilat Konqresinin məruzələr toplusu, Qaradəniz Texniki Universiteti, s. 823–831.

Liderlik meyillərini qiymətləndirmək üçün Türkiyənin özəl və dövlət universitetlərində təhsil alan 28 484 Z nəsli tələbəsinin inventar nəticələri təhlil edilib. Bu nümunədə şkalanın etibarlılıq əmsalı α = .875, KMO dəyəri isə .942 olub. Nəticələr «Liderliyin İnkişafı Çarxı» modeli çərçivəsində şərh edilib.

2019 – Məktəb rəhbərləri haqqında dissertasiya

Şirin, S. G. (2019). Enneagram Metodolojisi Tekniğine Göre Okul Yöneticilerinin Mizaç Dağılımının Karşılaştırmalı Olarak İncelenmesi [Enneaqram metodologiyasına görə məktəb rəhbərlərinin temperament paylanmasının müqayisəli tədqiqi]. Magistr dissertasiyası, İstanbul Okan Universiteti.

Türkiyə üzrə 1 111 məktəb rəhbərinin inventar nəticələri əsasında rəhbərlikdə dominant tiplərin paylanması araşdırılıb.

2019 – Satış prosesində fərdi fərqliliklər haqqında dissertasiya

Kurt, A. (2019). Kişisel Satış Sürecinde Bireysel Farklılıklar: Enneagram Tipolojisi Üzerine Bir Araştırma [Şəxsi satış prosesində fərdi fərqliliklər: Enneaqram tipologiyası üzrə tədqiqat]. Magistr dissertasiyası, Maltepe Universiteti.

İstanbulda telekommunikasiya sektorunda şəxsi satışla məşğul olan 95 satış işçisinin şəxsiyyət tipləri və demoqrafik xüsusiyyətləri satış performansı ilə əlaqəli şəkildə araşdırılıb.

2023 – İctimaiyyətlə əlaqələr üzrə doktorluq dissertasiyası

Özmansur, K. (2023). Halkla İlişkiler Mesleğinin Seçimine Yönelik Kişisel ve Mesleki Eğilimler: Halkla İlişkiler Bölümü Üniversite Öğrencileri Üzerine Bir Araştırma [İctimaiyyətlə əlaqələr peşəsinin seçiminə dair şəxsi və peşə meyilləri: ictimaiyyətlə əlaqələr ixtisası tələbələri üzrə tədqiqat]. Doktorluq dissertasiyası, İstanbul Universiteti.

İctimaiyyətlə əlaqələr ixtisası üzrə təhsil alan 397 tələbə arasında Enneaqram tipləri, peşə seçimi və peşəkar rolların qavranılması arasındakı əlaqə təhlil edilib.

Tətbiq sahələri

Liderlik (2018)

Z nəsli nümunəsində ən çox rast gəlinən tip Tip 2 («Köməksevər») olub. Hər tip üçün özünəməxsus liderlik üslubu müəyyən edilib; nəticələr liderliyin inkişafı və insan resurslarının idarə edilməsi sahələrində tətbiq imkanlarını göstərib.

Təhsilin idarə edilməsi (2019)

Məktəb direktorları arasında da ən çox rast gəlinən tip Tip 2 olub. Tip 3 və Tip 8-in payının aşağı olması məktəb rəhbərliyində empatiya, ədalət və əməkdaşlıq kimi humanist liderlik bacarıqlarının ön plana çıxdığını göstərib.

Satış (2019)

Şəxsi satışla məşğul olan işçilərin şəxsiyyət tipləri və demoqrafik xüsusiyyətləri satış performansı ilə birlikdə nəzərdən keçirilib. Tədqiqat inventarın satış komandalarında fərdi fərqlilikləri anlamaq və satış işçilərinin inkişafını planlaşdırmaq üçün istifadə oluna biləcəyini göstərir.

Peşə seçimi (2023)

İctimaiyyətlə əlaqələr ixtisası tələbələrində şəxsiyyət xüsusiyyətləri ilə üstünlük verilən peşə rolları arasında əhəmiyyətli fərqlər aşkar edilib.

Tip 3 tələbələri daha çox rəhbər/strateq rollarına, Tip 9 tələbələri isə kommunikasiya/koordinasiya rollarına meyil göstəriblər.

Əhatə dairəsi və məhdudiyyətlər

Psixometrik keçərlilik tədqiqatı 17–38 yaş arası iştirakçılarla 72 bəndlik forma üzərində aparılıb. Şagird (11–18 yaş) və mavi yaxalı işçilər üçün formalar bu formanın bəndlərinin müvafiq qruplara uyğunlaşdırılması yolu ilə hazırlanıb; bu formalar üçün ayrıca psixometrik tədqiqat aparılmayıb.

Hesabatlarda təqdim olunan 136 potensial səriştə təhlili birbaşa ölçülən doqquz faktorlu strukturdan törənən model nəticəsidir.

2019 və 2023-cü illərə aid dissertasiyalar CharacterIX-dən kənar tədqiqatçılar tərəfindən, inventardan təşkilatın icazəsi ilə istifadə olunmaqla aparılmış müstəqil tətbiq tədqiqatlarıdır.

Nəticə

CharacterIX Şəxsiyyət İnventarı psixometrik cəhətdən təsdiqlənmiş, etibarlı və keçərli ölçmə alətidir.

Tədqiqatlar inventardan yalnız fərdi inkişaf üçün deyil, həm də liderliyin inkişafı, təhsilin idarə edilməsi, satış, insan resursları və karyera məsləhətçiliyi sahələrində istifadə oluna biləcəyini göstərir.

📚 Mənbələr və sənədlər

Bu hesabat aşağıda sadalanan akademik işlərə əsaslanır. Ətraflı məzmuna və bütün məlumatlara bu səhifədə mövcud olan PDF sənədlərindən əldə etmək olar (dissertasiyalar və konqres məruzəsi türk dilindədir):