Bilimsel Dayanaklar ve Psikometrik Geçerlilik Raporu

Amaç

Bu çalışma, CharacterIX Kişilik Envanteri’nin geliştirilme sürecini, psikometrik geçerlilik ve güvenilirlik sonuçlarını; ayrıca liderlik, eğitim yönetimi, satış ve kariyer danışmanlığı gibi farklı alanlarda yapılan akademik uygulamalarını özetlemektedir.

Envanter, Enneagram’ın dokuzlu kişilik tipolojisini modern ölçme yöntemleriyle bilimsel bir çerçevede doğrulamayı amaçlamaktadır.

Yöntem

2018 – CharacterIX GB-TR Bilimsel Çalışma

Yılmaz, O., Yıldırım, A. ve Yücedağ, D. (2018). Assessment of Personality from a New Perspective: Characterix Personality Types Inventory. International Journal of Scientific Research and Management, 6(3), EL-2018-103–116. DOI: 10.18535/ijsrm/v6i3.el02

Envanter, 174 maddelik havuzdan başlayarak uzman görüşü ve pilot uygulamayla geliştirilmiş; son hâli dokuz faktörün her biri için sekizer madde olmak üzere 72 maddeden oluşmaktadır. Maddeler dörtlü Likert tipi ölçekle (Tamamına katılıyorum, Bir kısmına katılıyorum, Fikrim yok, Katılmıyorum) yanıtlanmaktadır.

🔬 Bilimsel Değerlendirme ve Sonuç

Türkiye’nin farklı illerinden 17–38 yaş aralığındaki 21.140 katılımcının verisi rastgele iki gruba ayrılmış; birinci grupta Temel Bileşen Analizi (PCA), ikinci grupta (n = 10.570) Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulanmıştır. Sonuçlar, CharacterIX Kişilik Envanteri’nin dokuz faktörlü yapısının, teorik olarak öngörülen Enneagram temelli kişilik modelini desteklediğini göstermektedir.

Temel Bileşen Analizi: KMO = .942; dokuz faktörün açıkladığı toplam varyans %49,55.

Doğrulayıcı Faktör Analizi uyum indeksleri: CFI = .92, NNFI = .91, RMSEA = .074, SRMR = .082, GFI = .77, AGFI = .79. CFI, NNFI ve RMSEA değerleri modelin kabul edilebilir uyum gösterdiğine işaret etmektedir; GFI ve AGFI değerleri ise önerilen eşiklerin altındadır. Araştırmacılar bu durumu modelin karmaşıklığı ve örneklem yapısıyla ilişkilendirmiştir.

Güvenilirlik: Faktör bazında Cronbach’s Alpha değerleri .727 ile .879 arasında değişmekte; ölçeğin genel güvenilirlik katsayısı α = .877 olarak belirlenmiştir. Bu sonuçlar, aşağıdaki bilimsel çıkarımları desteklemektedir:

Ölçek, kişilik özelliklerini ölçmede yüksek iç tutarlılık göstermektedir; yani her faktördeki maddeler aynı psikolojik yapıyı ölçmektedir.

α katsayılarının .70’in üzerinde olması, ölçeğin güvenilirliğinin kabul edilebilir sınırların üzerinde olduğunu göstermektedir (Kaplan & Saccuzzo, 1989; Özgüven, 2007).

Doğrulayıcı faktör analizi bulguları, maddelerin ilgili faktörleri temsil ettiğini göstererek ölçeğin yapı geçerliliğini (construct validity) desteklemektedir.

Örneklemin büyüklüğü (n = 21.140), bulguların 17–38 yaş aralığındaki Türkiye örneklemi için istatistiksel olarak güçlü olduğunu göstermektedir.

Sonuç olarak, CharacterIX Kişilik Envanteri, dokuz kişilik tipini ölçmede geçerli ve güvenilir bir psikometrik araç olarak değerlendirilmektedir.

Ölçeğin yüksek iç tutarlılığı, bireylerin kişilik profillerinin bilimsel temelde analiz edilmesi ve danışmanlık süreçlerinde kullanılabilmesi açısından güçlü bir kanıt sunmaktadır.

2018 – 26. Ulusal Yönetim ve Organizasyon Kongresi Bildirisi

Acar, P., Yıldırım, A. ve Yücedağ, D. (2018). Stratejik İnsan Kaynaklarının Dönüşümü: Enneagram Tipolojisi Bağlamında Liderlik Gelişimi. 26. Ulusal Yönetim ve Organizasyon Kongresi Bildiriler Kitabı, Karadeniz Teknik Üniversitesi, s. 823–831.

Türkiye genelinde vakıf ve devlet üniversitelerinde okuyan 28.484 Z kuşağı öğrencinin envanter sonuçları analiz edilerek liderlik eğilimleri değerlendirilmiştir. Bu örneklemde ölçeğin güvenilirlik katsayısı α = .875, KMO değeri .942 olarak bulunmuştur. Bulgular, “Liderlik Gelişim Çarkı” modeli çerçevesinde yorumlanmıştır.

2019 – Okul Yöneticileri Tezi

Şirin, S. G. (2019). Enneagram Metodolojisi Tekniğine Göre Okul Yöneticilerinin Mizaç Dağılımının Karşılaştırmalı Olarak İncelenmesi. Yüksek lisans tezi, İstanbul Okan Üniversitesi.

Türkiye genelinde 1.111 okul yöneticisinin envanter sonuçları değerlendirilerek, yöneticilikte baskın tip dağılımları incelenmiştir.

2019 – Satış Sürecinde Bireysel Farklılıklar Tezi

Kurt, A. (2019). Kişisel Satış Sürecinde Bireysel Farklılıklar: Enneagram Tipolojisi Üzerine Bir Araştırma. Yüksek lisans tezi, Maltepe Üniversitesi.

İstanbul’da telekomünikasyon sektöründe kişisel satış yapan 95 satış personelinin kişilik tipleri ve demografik özellikleri, satış performansıyla ilişkisi bakımından incelenmiştir.

2023 – Halkla İlişkiler Doktora Tezi

Özmansur, K. (2023). Halkla İlişkiler Mesleğinin Seçimine Yönelik Kişisel ve Mesleki Eğilimler: Halkla İlişkiler Bölümü Üniversite Öğrencileri Üzerine Bir Araştırma. Doktora tezi, İstanbul Üniversitesi.

397 halkla ilişkiler öğrencisinde Enneagram tipleri ile meslek tercihleri ve uygulayıcı rol algıları arasındaki ilişki analiz edilmiştir.

Uygulama Alanları

Liderlik (2018)

Z kuşağı örnekleminde en yaygın tip Tip 2 (Yardımsever) bulunmuştur. Her tipin özgün liderlik tarzı tanımlanmış; sonuçlar, liderlik geliştirme ve insan kaynakları yönetimi alanlarında uygulanabilirliği göstermiştir.

Eğitim Yönetimi (2019)

Okul müdürlerinde en yaygın tip yine Tip 2 olarak saptanmıştır. Tip 3 ve Tip 8 oranlarının düşük olması, yöneticilikte empati, adalet ve iş birliği gibi insani liderlik becerilerinin öne çıktığını göstermiştir.

Satış (2019)

Kişisel satış yapan personelde kişilik tipleri ve demografik özellikler, satış performansıyla birlikte ele alınmıştır. Çalışma, envanterin satış ekiplerinde bireysel farklılıkları anlamak ve satış personelinin gelişimini planlamak amacıyla kullanılabileceğini göstermektedir.

Meslek Seçimi (2023)

Halkla ilişkiler öğrencilerinde kişilik özellikleri ile mesleki rol tercihleri arasında anlamlı farklılıklar bulunmuştur.

Tip 3 öğrencileri daha çok yönetici/stratejist rollere, Tip 9 öğrencileri ise iletişim/koordinasyon rollerine yönelmiştir.

Kapsam ve Sınırlılıklar

Psikometrik geçerlilik çalışması, 17–38 yaş aralığındaki katılımcılarla 72 maddelik form üzerinde yapılmıştır. Öğrenci (11–18 yaş) ve mavi yaka formları, bu formun maddelerinin ilgili gruplara uyarlanmasıyla hazırlanmıştır; bu formlar için ayrı bir psikometrik çalışma bulunmamaktadır.

Raporlarda yer alan 136 potansiyel yetkinlik analizi, doğrudan ölçülen dokuz faktörlü yapıdan türetilen bir model çıktısıdır.

2019 ve 2023 tarihli tezler, CharacterIX dışındaki araştırmacılar tarafından, envanter kurumun izniyle kullanılarak yapılmış bağımsız uygulama çalışmalarıdır.

Sonuç

CharacterIX Kişilik Envanteri, psikometrik olarak doğrulanmış güvenilir ve geçerli bir ölçme aracıdır.

Araştırmalar, envanterin yalnızca bireysel gelişim için değil; liderlik geliştirme, eğitim yönetimi, satış, insan kaynakları ve kariyer danışmanlığı alanlarında da kullanılabilirliğini göstermektedir.

📚 Kaynaklar ve Dokümanlar

Bu rapor aşağıdaki akademik çalışmalara dayanmaktadır. Ayrıntılı içerik ve verilerin tamamına, bu sayfada erişilebilen PDF dokümanlarından ulaşılabilir: